Ositaraliya n'abantu bayo
Iki gice kirimwo ubutunzi bwa kera bw'abanyabuhungu ba Ositaraliya, abimukira b'Abanyaburayi, urugendo rwo kwishyira hamwe mu 1901, intara n'uduce, ibimenyetso vy'igihugu, n'imisi mikuru yo kwibuka.
Amakuru y'ingenzi y'ikibazo ku gice ca 1
- Abanyabuhungu b'abanyagihugu babaye muri Ositaraliya imyaka irenga 65,000 imbere y'uko Abanyaburayi bahagera.
- Ubwato bwa mbere bwa First Fleet bwageze ku wa 26 Nzero 1788 munsi y'ubuyobozi bwa Kapiteni Arthur Phillip.
- Ukwishyira hamwe k'ubutegetsi kwabaye ku wa 1 Mukakaro 1901, guhuza ubukoloni 6 bwa Bwongereza.
- Ositaraliya ifise intara 6 n'uduce tubiri dukuru. Canberra ni umurwa mukuru w'igihugu.
- Ikimenyetso c'ururabo rw'igihugu ni Golden Wattle; amabara y'igihugu ni icatsi kibisi n'izahabu.
- Umunsi wa ANZAC wubahwa ku wa 25 Ntwaro buri mwaka.
1. Abanyagihugu ba mbere ba Ositaraliya
Abanyagihugu ba mbere ba Ositaraliya n'abo mu turere twa Torres Strait ni bo banyabuhungu ba mbere ba Ositaraliya. Bafise imico ya kera n'akaranga bitagisiba kw'isi, kuko bamaze imyaka irenga 65,000 baba ku mugabane wa Ositaraliya.
Umuco w'abanyagihugu ba mbere n'inzozi
Umuco w'abanyagihugu ba mbere ufitanye isano ikomeye n'ubutaka, inyanja, n'inzuzi. "Inzozi" (The Dreaming) zisobanura irema ry'isi, abakurambere bera, n'amategeko y'ubupfura agenga imigenderanire hagati y'abantu n'igihugu.
Abanyagihugu bo mu birwa vya Torres Strait
Abanyagihugu ba Torres Strait bava mu birwa biri hagati y'akarere k'epfo ka Queensland na Papua New Guinea. Umuco wabo ni uw'abantu bamenyereye inyanja, ufise imigenzo yibanda ku kuyobora amato, ukuroba, n'ibinyabuzima vyo mu birwa.
2. Ugutura kw'Abanyaburayi n'ubwato bwa mbere
Mu 1770, Kapiteni James Cook yarasize ikarita y'igice c'iburasirazuba bwa Ositaraliya kandi acigamba ku bwami bwa Bwongereza. Mu 1788, Leta ya Bwongereza yashinze ikigo c'abafungwa mu ntara ya New South Wales.
- Ubwato bwa mbere bwa First Fleet: Bwageze i Sydney Cove ku wa 26 Nzero 1788 n'amato 11 atwaye abafungwa, abasirikare, n'abategetsi munsi ya Kapiteni Arthur Phillip, umugaba wa mbere w'intara ya NSW.
- Ingaruka ku banyagihugu ba mbere: Ugutura kw'Abanyaburayi kwatumye habaho ihungabana rikomeye, gutakaza ubutaka bw'abakurambere, no kwinjira kw'indwara zibabaje z'abanyaburayi ku banyagihugu ba mbere.
- Urugendo rw'izahabu (1851): Kuvumbura izahabu muri Victoria na New South Wales vyatumye abimukira benshi baza ku bwinshi kw'isi yose, bituma abaturage ba Ositaraliya biyongera cane kandibigatuma habaho umuryango ugizwe n'ubwoko butandukanye.
3. Ukwishyira hamwe k'ubutegetsi n'Ubumwe bwa Ositaraliya
Imbere ya 1901, Ositaraliya yari igizwe n'ubukoloni 6 bwigenga ukwabwo bwa Bwongereza. Buri bukoloni bwari bufise itegeko nshinga ryabwo, inteko ishinga amateka, amategeko, inzira z'amaka y'ubwato, n'ingabo zibikingira.
Ku wa 1 Mukakaro 1901, ubukoloni butandatu bwariyunze kugira bukore igihugu kimwe: Ubumwe bwa Ositaraliya (Commonwealth of Australia). Iki gikorwa gihambaye kitwa ukwishyira hamwe k'ubutegetsi (Federation). Igihugu gishasha cyayobowe n'itegeko nshinga rya Ositaraliya, ryatangiye gukurikizwa kuri uwo munsi nyene.
Sir Edmund Barton yabaye umushikiranganji wa mbere wa Ositaraliya. Ositaraliya yabaye ubwami bugengwa n'itegeko nshinga bufise demokarasi ishingiye ku nteko ishinga amateka.
4. Intara, uduce, n'imirwa mikuru
Ositaraliya igizwe n'intara 6 n'uduce tubiri dukuru. Umukandida wese ategerezwa kwibuka imirwa yose 8.
| Intara / Akarere | Umurwa mukuru | Ikiranga c'ingenzi |
|---|---|---|
| New South Wales (NSW) | Sydney | Intara ya kera kandi ituwemo n'abantu benshi; inzu y'inkino z'umuziki ya Sydney Opera House n'ikiraro ca Sydney Harbour Bridge. |
| Victoria (VIC) | Melbourne | Intara ntoya mu ziri ku butaka bw'igihugu mu bunini; umurwa w'ubuhanzi n'umuco. |
| Queensland (QLD) | Brisbane | Intara ya kabiri mu bunini; ni ho hari inzira y'amabuye y'agaciro ya Great Barrier Reef. |
| Western Australia (WA) | Perth | Intara nini mu bunini bw'ubutaka; ifise ubutunzi bunini bw'amabuye y'agaciro n'ubucukuzi. |
| South Australia (SA) | Adelaide | Izwi ku turere twiza tw'umuvinyu, umuco w'ibirori, n'ubuhinzi. |
| Tasmania (TAS) | Hobart | Intara y'izinga yatandukanyijwe n'igihugu hagati n'amazi ya Bass Strait. |
| Australian Capital Territory (ACT) | Canberra | Umurwa mukuru w'igihugu; ni ho hari inteko ishinga amateka y'igihugu n'urukiko rukuru. |
| Northern Territory (NT) | Darwin | Akarere k'ubushuyuhe ko mu majyaruguru; ni ho hari parike y'igihugu ya Uluru-Kata Tjuta. |
5. Ibimenyetso vy'igihugu n'amabendera
Ibendera ry'igihugu ca Ositaraliya
Gifise ibendera rya Bwongereza (Union Jack) (umurage w'amateka ya Bwongereza), Inyenyeri y'Ubumwe ifise amanota 7 (6 y'intara, 1 ry'uduce), n'inyenyeri zegeranye za Southern Cross (ibikorwa bigaragara mu kirere co mu majyepfo).
Ibendera ry'abanyabuhungu ba mbere ba Ositaraliya
Uruhu rw'umukara (igice co hejuru) ruhagararira abanyagihugu ba mbere; Uruhu rutukura (igice co hepfo) ruhagararira ubutaka butukura; Uruziga rw'umuhondo ruhagararira izuba, itangabuzima.
Ibendera ry'abanyagihugu bo mu birwa vya Torres Strait
Imirongo y'icatsi kibisi ihagararira ubutaka; Ubururu buhagararira inyanja; Imirongo y'umukara ihagararira abantu; Uruhu rwero rwa Dhari ni ingofero y'abacinnyi b'imibyiniso ya kera; Inyenyeri ifise amanota 5 ihagararira amatsinda y'ibirwa n'ubuyobozi.
Ikimenyetso c'ubwami bw'Ubumwe bwa Ositaraliya
Ikimenyetso cemejwe c'Ubumwe bwa Ositaraliya. Gifise ingabo hagati yerekana ibimenyetso vy'intara 6, bishyigikiwe n'ibitungwa vyo muri Ositaraliya: Injangwe y'inkoko (Kangaroo) n'inyoni ya Emu (nta nyoni muri izi ishobora gusubira inyuma vyoroshye, bitanga ikimenyetso co gutera imbere).
Ikimenyetso c'ururabo rw'igihugu n'amabara
Ikimenyetso c'ururabo ni Golden Wattle (Acacia pycnantha). Amabara yemejwe y'igihugu ni icatsi kibisi n'izahabu. Ibuye ry'agaciro ry'igihugu ni Opal.
Indirimbo y'igihugu
"Advance Australia Fair" ni ryo ririmbo ry'igihugu. Mu 2021, umurongo wa kabiri wahinduwe ku mugaragaro uva kuri "For we gukura and free" ukaba "For we are one and free" kugira hamenyekane amateka y'abanyagihugu ba mbere.
6. Imisi mikuru y'ingenzi yo kwibuka
Umunsi wa Ositaraliya (26 Nzero)
Wibutsa isabukuru y'imyaka kuva ubwo ubwato bwa mbere bwa First Fleet bwagera i Sydney Cove mu 1788. Ni umunsi mukuru w'igihugu uhimbaza umuco w'ubu wa Ositaraliya, ubwoko bwose, n'ibirori vyo gutanga ubwenegihugu.
Umunsi wa ANZAC (25 Ntwaro)
Wibuka ugwa kw'abasirikare b'ingabo za Ositaraliya na Zelanda Nshya (ANZAC) i Gallipoli muri Turukiya mu 1915 mu ntambara ya mbere y'isi yose. Ni umunsi wubahwa wo guha icubahiro Abanyositaraliya bose bakoreye bagapfira mu ntambara n'ibikorwa vyo kugarukana amahoro.