ဩစတြေးလျ တန်ဖိုးထားမှုများ လေ့လာရေးလမ်းညွှန်
ဩစတြေးလျ၏ တန်ဖိုးထားမှုများသည် လွတ်လပ်မှု၊ လေးစားမှု၊ တရားမျှတမှု၊ တန်းတူညီမျှသော အခွင့်အလမ်းနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ဩစတြေးလျ နိုင်ငံသား စာမေးပွဲ အောင်မြင်ရန် လျှောက်ထားသူတိုင်းသည် တန်ဖိုးထားမှုဆိုင်ရာ မေးခွန်း ၅ ခုလုံးကို အမှန်ဖြေဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
မဖြစ်မနေ လိုအပ်ချက် - ၅ ခုအနက် ၅ ခု (၁၀၀%) အမှန်ဖြစ်ရမည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဩစတြေးလျ အစိုးရက မဖြစ်မနေ တန်ဖိုးထားမှုဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းကို စတင်ိတ်ထည့်ခဲ့သည်။ သင်၏ စာမေးပွဲတွင် မေးခွန်း ၂၀ အနက် အတိအကျ ၅ ခုသည် အပိုင်း ၄ မှ ဖြစ်လာမည်။ တန်ဖိုးထားမှုဆိုင်ရာ မေးခွန်း တစ်ခုခုမှားယွင်းသွားပါက အခြားအထွေထွေ မေးခွန်း ၁၅ ခုလုံးကို အမှန်ဖြေဆိုခဲ့လျှင်တောင်မှ စာမေးပွဲ ကျရှုံးမည် ဖြစ်သည်။
၁။ တစ်ဦးချင်း လွတ်လပ်ခွင့်၊ လွတ်လပ်မှုနှင့် အပြန်အလှန် လေးစားမှု
ဩစတြေးလျသည် တစ်ဦးချင်း လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်တို့ကို ကာကွယ်ပေးသော ပွင့်လင်းပြီး သည်းခံတတ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အပြန်အလှန် လေးစားမှုတွင် လူတစ်ဦးချင်းစီသည် ဥပဒေဘောင်အတွင်း၌ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင် လူနေမှုပုံစံများ၊ ယုံကြည်ချက်များနှင့် ထင်မြင်ယူဆချက်များကို လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်ပိုင်ခွင့်ရှိကြောင်း လက်ခံခြင်း ပါဝင်သည်။
အဓိက စာမေးပွဲ အခြေခံမူ -
ဩစတြေးလျသားများသည် လူမျိုး၊ ကျား၊ မ၊ လိင်စိတ်တိမ်းညွတ်မှု၊ မသန်စွမ်းမှု၊ အသက်အရွယ် သို့မဟုတ် ဘာသာရေး မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ လူသားအားလုံး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ယုံကြည်ကြသည်။ လူတို့၏ အထောက်အထားကြောင့် ၎င်းတို့ကို မုန်းတီးခြင်း၊ စော်ကားခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ဖြင့် ရန်စခြင်းသည် ဩစတြေးလျ တန်ဖိုးထားမှုများနှင့် လုံးဝ ဆန့်ကျင်နေပါသည်။
၂။ အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး တန်းတူညီမျှမှု
အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး တန်းတူညီမျှမှုသည် တင်းကြပ်စွာ စစ်ဆေးခံရသော ဩစတြေးလျ တန်ဖိုးထားမှုများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဩစတြေးလျတွင် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများသည် တူညီသော အခွင့်အရေးများ၊ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အခွင့်အလမ်းများ ရှိကြသည်။
- လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း တန်းတူ အခွင့်အရေးများ - အမျိုးသမီးများတွင် ပညာရေး၊ အလုပ်အကိုင်၊ ပိုင်ဆိုင်မှုပိုင်ဆိုင်ခွင့်၊ ကွာရှင်းပြတ်စဲခြင်း၊ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်ရွေးချယ်မှုများတွင် တန်းတူအခွင့်အရေးများ ရှိသည်။
- အကြမ်းဖက်မှုကို လုံးဝ သည်းမခံခြင်း - ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု၊ အိမ်တွင်းနှင့် မိသားစု အလွဲသုံးစားလုပ်မှု၊ အတင်းအကျပ် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း၊ အမျိုးသမီးများ၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အင်္ဂါဖြတ်တောက်ခြင်း (FGM) နှင့် "ဂုဏ်သိက္ခာအတွက်" သတ်ဖြတ်ခြင်းများသည် ပြင်းထန်သော ထောင်ဒဏ်များ ကျခံရမည့် ရာဇဝတ်မှုများ ဖြစ်သည်။
- ထုံးတမ်းစဉ်လာများသည် ဥပဒေထက် မည်သည့်အခါမျှ မကြီးမားပါ - အမျိုးသမီးများကို နှိမ့်ချဆက်ဆံသော သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုကို တရားပြဋ္ဌာန်းသော ယဉ်ကျေးမှု၊ ရိုးရာ သို့မဟုတ် ဘာသာရေး ကျင့်ထုံးများသည် ဩစတြေးလျတွင် တရားမဝင်ပါ၊ ပယ်ချခြင်းခံရသည်။
၃။ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်နှင့် ဥပဒေနှင့်အညီ ထင်မြင်ချက် ထုတ်ဖော်မှု
ဩစတြေးလျသားများသည် အကြံဉာဏ်များကို ပွင့်လင်းစွာ ပြောဆို၊ ရေးသား၊ ထုတ်ဝေပြီး ဆွေးနွေးနိုင်ကြသည်။ ၎င်းတွင် အစိုးရ၏ မူဝါဒများ၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ လူမှုရေး စံနှုန်းများ သို့မဟုတ် ဘာသာရေး ယုံကြည်ချက်များနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ သဘောမတူကြောင်း ထုတ်ဖော်ပိုင်ခွင့် ပါဝင်သည်။
လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များ -
လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်သည် အကြမ်းဖက်မှုကို လှုံ့ဆော်သော၊ တရားမဝင်သော လုပ်ရပ်များကို တွန်းအားပေးသော၊ မုန်းတီးစကားများကို ဖြန့်ဝေသော သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ညှိုးနွမ်းစေသော စကားများကို မကာကွယ်ပါ။ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာနှင့် ဩစတြေးလျ ဥပဒေဘောင်အတွင်းသာ ကျင့်သုံးရမည်။
၄။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ဘာသာရေးနှင့် မသက်ဆိုင်သော ဥပဒေ
ဩစတြေးလျတွင် နိုင်ငံတော် ဘာသာ မရှိပါ။ နိုင်ငံသားတိုင်းသည် မည်သည့်ဘာသာကိုမဆို သို့မဟုတ် မည်သည့်ဘာသာကိုမျှ လုံးဝမကိုးကွယ်ဘဲ လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့် ရှိသည်။
အဓိက စာမေးပွဲ အခြေခံမူ -
ဩစတြေးလျ၏ ဘာသာရေးနှင့် မသက်ဆိုင်သော ဥပဒေ (Secular law) သည် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။ ဘာသာရေး သွန်သင်ချက်များ သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့များနှင့် ဩစတြေးလျ ဥပဒေတို့အကြား တစ်စုံတစ်ရာ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပေါ်လာပါက ဩစတြေးလျ ဥပဒေကို အမြဲတမ်း လိုက်နာရမည်။ ဘာသာရေး ဥပဒေများသည် ဩစတြေးလျတွင် တရားဝင် ဥပဒေရေးရာ အဆင့်အတန်း မရှိပါ။
၅။ တန်းတူ အခွင့်အလမ်းနှင့် "တရားမျှတသော အခွင့်အလမ်း"
ဩစတြေးလျသားများသည် "တရားမျှတသော အခွင့်အလမ်း" (a "fair go") ဆိုသည့် သဘောတရားကို အထူးတန်ဖိုးထားကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ လူတိုင်းသည် ၎င်းတို့၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၊ လူတန်းစား သို့မဟုတ် မိသားစု နောက်ခံတို့အပေါ် မမူတည်ဘဲ ကိုယ်ပိုင် အရည်အချင်းနှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုတို့အပေါ် အခြေခံ၍ ပညာရေးကို ဆည်းပူးရန်၊ လုပ်ငန်းတစ်ခု တည်ထောင်ရန်၊ အလုပ်အကိုင်ရရှိရန်နှင့် အောင်မြင်မှုကို ရယူရန် တန်းတူအခွင့်အလမ်း ရှိသင့်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အခက်အခဲကြုံတွေ့နေရသူများအတွက် ကရုဏာတရား -
တရားမျှတသော အခွင့်အလမ်း ("fair go") ဆိုသည်မှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုနှင့် အသိုက်အဝန်း၏ အပြန်အလှန် ပံ့ပိုးကူညီမှု အကာအကွယ်ကွန်ရက်တို့မှတစ်ဆင့် အခက်အခဲ သို့မဟုတ် မသန်စွမ်းမှုကို ရင်ဆိုင်နေရသူများကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကိုလည်း ဆိုလိုသည်။
၆။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် အသိုက်အဝန်းအတွက် ပါဝင်ကူညီမှု
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ဩစတြေးလျ၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ လူမျိုးစုံပါဝင်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်လုံးကို ပေါင်းစည်းပေးသည့် ကြားခံဘာသာစကားအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို သင်ယူခြင်းက နိုင်ငံသားအသစ်များကို ဩစတြေးလျ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အပြည့်အဝ ပါဝင်ရန်၊ အလုပ်အကိုင်ရရှိရန်၊ ပညာရေးကို ဆည်းပူးရန်နှင့် ဩစတြေးလျသားချင်းများ၊ အခြားသူများနှင့် ချိတ်ဆက်ရန် အခွင့်အလမ်း ပေးသည်။
စေတနာ့ဝန်ထမ်း လုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် သူငယ်ချင်းမိတ်ဆွေဖွဲ့ခြင်း (Mateship)
စေတနာ့ဝန်ထမ်း လုပ်ဆောင်ခြင်းနှင့် အသိုက်အဝန်းတွင် ပါဝင်ခြင်း (ဥပမာ - ကမ်းခြေ အသက်ကယ် လုပ်ငန်း၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်း မီးသတ်လုပ်ငန်း၊ ဒေသန္တရ ပရဟိတလုပ်ငန်းများ) သည် ဩစတြေးလျ အသိုက်အဝန်း စိတ်ဓာတ်၏ အဓိက ဖော်ပြချက်များ ဖြစ်သည်။
မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော တန်ဖိုးထားမှုဆိုင်ရာ မေးခွန်းများနှင့် ထောင်ချောက်များ
မေးခွန်း - မိသားစု အငြင်းပွားမှုတစ်ခုတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုကို လက်ခံနိုင်ပါသလား။
အဖြေ - မဟုတ်ပါ၊ ဩစတြေးလျတွင် မည်သည့်အခြေအနေမျိုးတွင်မဆို အိမ်တွင်းနှင့် မိသားစု အကြမ်းဖက်မှုကို လုံးဝ လက်မခံပါ။
မေးခွန်း - တစ်စုံတစ်ဦးအား ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒဆန့်ကျင်ဘက် အတင်းအကျပ် လက်ထပ်ခိုင်းနိုင်ပါသလား။
အဖြေ - မဟုတ်ပါ၊ ဩစတြေးလျတွင် အတင်းအကျပ် လက်ထပ်ခြင်းသည် တရားမဝင်ပါ။ ဘက်နှစ်ဖက်စလုံးက ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒအလျောက် အပြည့်အဝ သဘောတူညီချက် ပေးရမည်။
မေးခွန်း - ဘာသာရေး ဥပဒေများသည် ဩစတြေးလျ ဥပဒေများနှင့် ကွဲလွဲနေပါက မည်သည့်ဥပဒေကို လိုက်နာရမည်နည်း။
အဖြေ - ဩစတြေးလျ ဥပဒေများကို အမြဲတမ်း လိုက်နာရမည်။ ဘာသာရေးနှင့် မသက်ဆိုင်သော ဥပဒေ (Secular law) သည် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။