ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ အစိုးရနှင့် ဥပဒေ
ဩစတြေးလျ၏ အစိုးရစနစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ အခန်းကဏ္ဍ၊ အစိုးရ အဆင့် ၃ ဆင့်၊ အာဏာခွဲဝေမှုနှင့် ဥပဒေစနစ် မည်သို့ လည်ပတ်ပုံတို့ကို နားလည်ခြင်း။
အပိုင်း ၃ အတွက် အဓိက စာမေးပွဲအချက်အလက်များ
- ဩစတြေးလျ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏ မူဘောင်ကို တည်ထောင်ပေးသော ဥပဒေရေးရာ စာရွက်စာတမ်း ဖြစ်သည်။
- ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို လူထုဆန္ဒခံယူပွဲ (Referendum) ဖြင့်သာ နှစ်ထပ်အများစု (double majority) လိုအပ်ချက်အရ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။
- ဩစတြေးလျ၏ နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲမှာ ဘုရင် ချားလ်စ် (King Charles III) ဖြစ်ပြီး ဘုရင်ခံချုပ်မှ ကိုယ်စားပြုသည်။
- အစိုးရ အကြီးအကဲမှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။
- အစိုးရ အဆင့် ၃ ဆင့်မှာ ဖယ်ဒရယ်၊ ပြည်နယ်/နယ်မြေနှင့် ဒေသန္တရ (ကောင်စီ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။
- ဥပဒေကြမ်းကို ဘုရင်ခံချုပ်က လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး (တော်ဝင် အတည်ပြုချက် - Royal Assent) တရားဝင် ဥပဒေအဖြစ်သို့ မပြောင်းလဲမီအထိ ၎င်းကို ဥပဒေကြမ်း (Bill) ဟု ခေါ်သည်။
၁။ ဩစတြေးလျ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြောင်းလဲခြင်း
ဩစတြေးလျ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ပြည်ထောင်စု ပါလီမန်ကို ဖန်တီးပေးပြီး ဩစတြေးလျကို အုပ်ချုပ်ရန် မူဘောင်ကို တည်ထောင်ပေးသော အမြင့်ဆုံး တရားဝင် စာရွက်စာတမ်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် အာဏာတည်ခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို မည်သို့ပြောင်းလဲသနည်း - နှစ်ထပ်အများစု (Double Majority)
ဩစတြေးလျ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပါလီမန်၏ ဥပဒေသက်သက်ဖြင့် ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ပြောင်းလဲ၍မရပါ။ ၎င်းကို လူထုဆန္ဒခံယူပွဲ (Referendum) ဟုခေါ်သော နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှုဖြင့်သာ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ အောင်မြင်ရန်အတွက် လူထုဆန္ဒခံယူပွဲသည် နှစ်ထပ်အများစု (Double Majority) ကို ရရှိရမည် -
- နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မဲဆန္ဒရှင်အားလုံး၏ အများစု (ဩစတြေးလျတစ်ဝန်း ၅၀% ကျော်)။
- ပြည်နယ် ၆ ခုအနက် အနည်းဆုံး ပြည်နယ် ၄ ခုမှ မဲဆန္ဒရှင်များ၏ အများစု။
၂။ နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲ နှင့် အစိုးရ အကြီးအကဲ
ဩစတြေးလျသည် နိုင်ငံတော် အခြေခံဥပဒေဘုရင်စနစ် (Constitutional monarchy) ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲကို အစိုးရ အကြီးအကဲနှင့် မရောထွေးရန် အရေးကြီးသည် -
နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲ
ဘုရင် ချားလ်စ် (King Charles III) သည် ဩစတြေးလျ၏ ဘုရင် ဖြစ်သည်။ ဘုရင်သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် နေထိုင်သောကြောင့် ဖယ်ဒရယ်အဆင့်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်ကလည်းကောင်း၊ ပြည်နယ် ၆ ခုစီတွင် ပြည်နယ်ဘုရင်ခံများကလည်းကောင်း ဩစတြေးလျတွင် ကိုယ်စားပြုကြသည်။ ဘုရင်ခံချုပ်သည် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် ကင်းရှင်းစွာ လွတ်လပ်စွာ လုပ်ဆောင်သည်။
အစိုးရ အကြီးအကဲ
ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဩစတြေးလျ အစိုးရ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဖယ်ဒရယ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အောက်လွှတ်တော်၌ အများစုနေရာကို အနိုင်ရရှိသော နိုင်ငံရေးပါတီ (သို့မဟုတ် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့) ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်။
၃။ အာဏာခွဲဝေမှု
မည်သည့် လူတစ်စု သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ အကြွင်းမဲ့ အာဏာကို မရရှိစေရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို သီးခြား အပိုင်း ၃ ပိုင်းသို့ ခွဲခြားထားသည် -
ဥပဒေပြုရေး (ပါလီမန်)
ဥပဒေများ ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပြင်ဆင်ရန် အာဏာရှိသည်။ ဘုရင် (ဘုရင်ခံချုပ်မှ ကိုယ်စားပြုသည်)၊ ဆီးနိတ် (Senate) နှင့် အောက်လွှတ်တော် (House of Representatives) တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အစိုးရအဖွဲ့ (အုပ်ချုပ်ရေး)
ဥပဒေများကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရန်နှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို စီမံခန့်ခွဲရန် အာဏာရှိသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ကက်ဘိနက် ဝန်ကြီးများနှင့် ဌာနဆိုင်ရာများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တရားစီရင်ရေး (တရားရုံးများ)
ဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် ကျင့်သုံးရန် ဥပဒေရေးရာ အာဏာရှိသည်။ ဩစတြေးလျ တရားရုံးချုပ် (High Court of Australia) ကို ဦးဆောင်လျက် တရားရုံးအသီးသီးမှ လွတ်လပ်သော တရားသူကြီးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
၄။ အစိုးရ အဆင့် ၃ ဆင့်
ဩစတြေးလျတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အစိုးရ အဆင့် ၃ ဆင့် ရှိသည်။ အဆင့်တိုင်းတွင် အသိုက်အဝန်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးရန် ကွဲပြားသော တာဝန်များ ရှိကြသည် -
| အစိုးရ အဆင့် | ခေါင်းဆောင် / အဖွဲ့အစည်း | အဓိက တာဝန်များ |
|---|---|---|
| ၁။ ဖယ်ဒရယ် (ပြည်ထောင်စု) | ဝန်ကြီးချုပ် / ဖယ်ဒရယ် ပါလီမန် | ကာကွယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားရေးရာ၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ အခွန်ကောက်ခံရေး၊ လူမှုဖူလုံရေး (Centrelink)၊ ငွေကြေး၊ စာတိုက် ဝန်ဆောင်မှုများ။ |
| ၂။ ပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေ | ဝန်ကြီးချုပ် (ပြည်နယ်များ) / အဓိက ဝန်ကြီး (နယ်မြေများ) | ပြည်သူ့ ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေး၊ ပြည်နယ် ကျောင်းများ၊ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ မီးရထားလမ်းများ၊ အဓိက အဝေးပြေးလမ်းမကြီးများ၊ သစ်တောလုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်မီး။ |
| ၃။ ဒေသန္တရ (ကောင်စီများ / ရှိုင်းများ) | မြို့တော်ဝန် သို့မဟုတ် ရှိုင်း (Shire) ဥက္ကဋ္ဌ / ကောင်စီဝင်များ | အမှိုက်သိမ်းဆည်းခြင်း၊ ဒေသတွင်း လမ်းများနှင့် လူသွားလမ်းများ၊ ပန်းခြံများနှင့် ကစားကွင်းများ၊ ဒေသန္တရ စာကြည့်တိုက်များ၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် စာရင်းသွင်းခြင်း၊ မြို့ပြ စီမံကိန်းရေးဆွဲခြင်း။ |
၅။ ဖယ်ဒရယ် ပါလီမန်နှင့် ဥပဒေများ မည်သို့ပြုလုပ်ပုံ
ကန်ဘာရာရှိ ဖယ်ဒရယ် ပါလီမန်သည် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် (Bicameral - လွှတ်တော် နှစ်ခု) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် -
အောက်လွှတ်တော် (အစိမ်းရောင်)
"အောက်လွှတ်တော်" သို့မဟုတ် "ပြည်သူ့လွှတ်တော်" ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ပါလီမန်အမတ်များ (MPs) သည် လူဦးရေအပေါ် မူတည်၍ ခွဲခြားထားသော မဲဆန္ဒနယ်များကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ ဤလွှတ်တော်တွင် အများစုရရှိသော ပါတီက အစိုးရဖွဲ့စည်းသည်။
ဆီးနိတ် (အနီရောင်)
"အထက်လွှတ်တော်" သို့မဟုတ် "ပြည်နယ်များ၏ လွှတ်တော်" ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ပြည်နယ် ၆ ခုစီက လူဦးရေနှင့် မဆိုင်ဘဲ ဆီးနိတ်အမတ် ၁၂ ဦးစီ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ကြပြီး နယ်မြေတစ်ခုစီက ဆီးနိတ်အမတ် ၂ ဦးစီ ရွေးချယ်ကြသည် (စုစုပေါင်း ဆီးနိတ်အမတ် ၇၆ ဦး)။ ၎င်းသည် ပြန်လည်သုံးသပ်သည့် လွှတ်တော်တစ်ခုအနေဖြင့် ဆောင်ရွက်သည်။
ဥပဒေအသစ် ပြုလုပ်ရာတွင် လိုက်နာရမည့် အဆင့်များ
၆။ မဲပေးရန် မဖြစ်မနေ တာဝန်ရှိမှုနှင့် တရားရုံးစနစ်
လျှို့ဝှက်မဲနှင့် မဲပေးရန် မဖြစ်မနေ တာဝန်ရှိမှု
အသက် ၁၈ နှစ်နှင့်အထက် ဩစတြေးလျ နိုင်ငံသားတိုင်းအတွက် မဲပေးရန် မဖြစ်မနေ တာဝန်ရှိသည်။ မဲပေးခြင်းကို လျှို့ဝှက်မဲ (Secret ballot) ဖြင့် ပြုလုပ်သောကြောင့် သင်၏မဲသည် လုံးဝ လျှို့ဝှက်ပြီး သင်မည်သို့မဲပေးခဲ့သည်ကို မည်သူမျှ သင့်အား အတင်းအကျပ် ဖော်ပြခိုင်း၍မရပါ။
လွတ်လပ်သော တရားရုံးများနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့
တရားသူကြီးများနှင့် တရားသူကြီးချုပ်များသည် ပါလီမန်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် လုံးဝ ကင်းရှင်းလွတ်လပ်သည်။ ဩစတြေးလျ တရားရုံးချုပ်သည် နောက်ဆုံးအယူခံဝင်ရာ တရားရုံးဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ရဲများသည် ဥပဒေကို တရားဥပဒေစိုးမိုးစေရန် လုပ်ဆောင်သော်လည်း အပြစ်ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်း မပြုလုပ်ပါ။