သြစတြေးလျ၏ ဒီမိုကရေစီယုံကြည်ချက်များ၊ အခွင့်အရေးများနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များ
သြစတြေးလျသည် အခြေခံလွတ်လပ်ခွင့်များ၊ အပြန်အလှန်လေးစားမှု၊ ဥပဒေရှေ့မှောက်တွင် တန်းတူညီမျှမှုနှင့် တက်ကြွသော နိုင်ငံသားများ၏ ပါဝင်မှုတို့အပေါ် တည်ဆောက်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်။
အပိုင်း ၂ အတွက် အရေးကြီးသော စာမေးပွဲအချက်များ
- သြစတြေးလျသည် နိုင်ငံသားများက ဥပဒေပြုရန် ကိုယ်စားလှယ်များကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်။
- တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးဆိုသည်မှာ အစိုးရခေါင်းဆောင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များအပါအဝင် လူတိုင်းသည် ဥပဒေရှေ့မှောက်တွင် တန်းတူညီမျှရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။
- လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့်သည် ဥပဒေဘောင်အတွင်း ပွင့်လင်းစွာ ဆွေးနွေးငြင်းခုံခွင့်ကို ခွင့်ပြုသည်။
- သြစတြေးလျတွင် ဘာသာရေးနှင့်ကင်းရှင်းသော အစိုးရရှိသည်။ တရားဝင် ဘာသာရေးမရှိသလို ဘာသာရေးဥပဒေများသည်လည်း တရားဝင်အဆင့်အတန်း မရှိပါ။
- အသက် ၁၈ နှစ်နှင့်အထက် သြစတြေးလျနိုင်ငံသားတိုင်းအတွက် ဖက်ဒရယ်နှင့် ပြည်နယ်ရွေးကောက်ပွဲများတွင် မဲပေးခြင်းသည် မဖြစ်မနေတာဝန်ဖြစ်သည်။
- သြစတြေးလျ လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ အလုပ်အကိုင်၊ ပညာရေးနှင့် မိသားစုဥပဒေတို့တွင် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများသည် တန်းတူအခွင့်အရေးရှိသည်။
၁။ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်
သြစတြေးလျတွင် အစိုးရ၏ အာဏာသည် သြစတြေးလျပြည်သူများထံမှ လာသည်။ သြစတြေးလျနိုင်ငံသားများသည် ဥပဒေပြုရန်နှင့် ၎င်းတို့ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ရန် ဖက်ဒရယ်နှင့် ပြည်နယ်ပါလီမန်များသို့ ကိုယ်စားလှယ်များကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ကြသည်။
နိုင်ငံသားများသည် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်အပေါ် မကျေနပ်ပါက နောက်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၎င်းတို့ကို ရာထူးမှ ဖယ်ရှားနိုင်သည်။ ဤငြိမ်းချမ်းသော အာဏာလွှဲပြောင်းမှုသည် သြစတြေးလျနိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှု၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။
၂။ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး
တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးသည် သြစတြေးလျ၏ အခြေခံအကျဆုံး မူဝါဒများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ-
- တန်းတူညီမျှမှု: ချမ်းသာမှု၊ နောက်ခံ၊ ဘာသာရေး၊ ကျား/မ သို့မဟုတ် အဆင့်အတန်း မခွဲခြားဘဲ သြစတြေးလျနိုင်ငံသားအားလုံးသည် ဥပဒေရှေ့မှောက်တွင် တန်းတူဖြစ်သည်။
- ဥပဒေအထက်တွင် မည်သူမျှမရှိ: နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များ၊ ရဲအရာရှိများ၊ တရားသူကြီးများနှင့် အစိုးရအရာရှိများသည် အခြားနိုင်ငံသားတိုင်းကဲ့သို့ပင် ဥပဒေများကို လိုက်နာရမည်။
- တရားမျှတသော စစ်ဆေးမှုနှင့် အပြစ်မရှိဟု ယူဆခြင်း: ပြစ်မှုကျူးလွန်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသူတိုင်းသည် တရားရုံးတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း မထင်ရှားမီအထိ အပြစ်မရှိဟု ယူဆခြင်းခံရသည်။
၃။ သြစတြေးလျ၏ ဒီမိုကရေစီ လွတ်လပ်ခွင့်များ
လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်နှင့် ထုတ်ဖော်ခွင့်
လူများသည် အကြမ်းဖက်မှုကို လှုံ့ဆော်ခြင်း၊ ဂုဏ်သိက္ခာညှိုးနွမ်းစေခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု တားဆီးရေးဥပဒေများကို ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိသရွေ့ အစိုးရ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးမူဝါဒများကို ဝေဖန်ခြင်းအပါအဝင် အကြံဉာဏ်များကို ပွင့်လင်းစွာ ပြောဆို၊ ရေးသား၊ ဆွေးနွေးခွင့်ရှိသည်။
အသင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခွင့်
သြစတြေးလျနိုင်ငံသားများသည် ငြိမ်းချမ်းစွာ စုဝေးခွင့်၊ အဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းခွင့်၊ အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၊ နိုင်ငံရေးပါတီများ၊ လူမှုရေးကလပ်များ သို့မဟုတ် အသိုင်းအဝိုင်းအဖွဲ့အစည်းများတွင် အစိုးရ၏ အနှောင့်အယှက်မရှိဘဲ ပါဝင်ခွင့် သို့မဟုတ် မပါဝင်ဘဲနေခွင့်ရှိသည်။
ဘာသာရေးလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ဘာသာရေးနှင့်ကင်းရှင်းသော အစိုးရ
သြစတြေးလျနိုင်ငံသားတိုင်းသည် မည်သည့်ဘာသာကိုမဆို ကိုးကွယ်ခွင့် သို့မဟုတ် ဘာသာမဲ့နေခွင့်ရှိသည်။ အစိုးရသည် ဘာသာရေးနှင့် ကင်းရှင်းပြီး ဘာသာရေးဥပဒေများသည် သြစတြေးလျဥပဒေအပေါ် တရားဝင်သက်ရောက်မှု မရှိပါ။
အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး တန်းတူညီမျှမှု
အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးများသည် တူညီသော ဥပဒေဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးနှင့် အခွင့်အလမ်းများ ရှိသည်။ သြစတြေးလျတွင် ကျား/မ ခွဲခြားဆက်ဆံမှု (အလုပ်အကိုင်၊ ပညာရေး၊ အိမ်ရာ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးတွင်) သည် တရားမဝင်ပါ။
၄။ သြစတြေးလျနိုင်ငံသားများ၏ တာဝန်များနှင့် အခွင့်အရေးများ
သြစတြေးလျနိုင်ငံသား ဖြစ်လာခြင်းသည် လေးနက်သော ဥပဒေဆိုင်ရာ တာဝန်များနှင့် အရေးကြီးသော နိုင်ငံသားအခွင့်အရေးများကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်။
နိုင်ငံသားတစ်ဦး၏ တာဝန်များ
- သြစတြေးလျဥပဒေများကို လိုက်နာခြင်း: ပါလီမန်မှ ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေအားလုံးကို လေးစားလိုက်နာခြင်း။
- ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲပေးခြင်း: ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေရွေးကောက်ပွဲများတွင် မဲစာရင်းသွင်းခြင်းနှင့် မဲပေးခြင်းသည် မဖြစ်မနေတာဝန်ဖြစ်သည်။
- တရားသူကြီးအဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း: တရားရုံးမှ ဆင့်ခေါ်ပါက တရားစီရင်ရေးတွင် ပါဝင်ခြင်း။
- သြစတြေးလျကို ကာကွယ်ခြင်း: လိုအပ်လာပါက နိုင်ငံကို ကာကွယ်ခြင်း။
နိုင်ငံသားတစ်ဦး၏ အခွင့်အရေးများ
- မဲပေးခြင်းနှင့် ပါလီမန်အတွက် အရွေးခံခြင်း: ကိုယ်စားလှယ်များကို ရွေးချယ်ခြင်းနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ရာထူးအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း။
- သြစတြေးလျနိုင်ငံကူးလက်မှတ်: ဗီဇာမလိုဘဲ လွတ်လပ်စွာ ခရီးသွားလာခြင်းနှင့် သြစတြေးလျသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခြင်း။
- ကောင်စစ်ဝန်အကူအညီ: ပြည်ပတွင် အခက်အခဲကြုံတွေ့ရပါက သြစတြေးလျသံရုံးများမှ ပံ့ပိုးကူညီမှု ရယူခြင်း။
- မျိုးရိုးလိုက် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်: ပြည်ပတွင် မွေးဖွားသော ကလေးများကို သြစတြေးလျနိုင်ငံသားအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခြင်း။