သြစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အစိုးရနှင့် ဥပဒေ
သြစတြေးလျ၏ အစိုးရစနစ်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ အခန်းကဏ္ဍ၊ အစိုးရအဆင့် ၃ ဆင့်၊ အာဏာခွဲဝေမှုနှင့် တရားစီရင်ရေးစနစ် မည်သို့လည်ပတ်ပုံကို နားလည်ခြင်း။
အပိုင်း ၃ အတွက် အရေးကြီးသော စာမေးပွဲအချက်များ
- သြစတြေးလျဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏ မူဘောင်ကို ချမှတ်ပေးသည့် တရားဝင်စာရွက်စာတမ်းဖြစ်သည်။
- ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို Referendum (ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲ) မှတစ်ဆင့်သာ ပြင်ဆင်နိုင်ပြီး နှစ်ထပ်အများစု (double majority) လိုအပ်သည်။
- သြစတြေးလျ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲမှာ ဘုရင် Charles III ဖြစ်ပြီး ဘုရင်ခံချုပ်က ကိုယ်စားပြုသည်။
- အစိုးရအကြီးအကဲမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်။
- အစိုးရအဆင့် ၃ ဆင့်မှာ ဖက်ဒရယ်၊ ပြည်နယ်/နယ်မြေနှင့် ဒေသန္တရ (ကောင်စီ) တို့ဖြစ်သည်။
- အဆိုပြုထားသော ဥပဒေကို ဘုရင်ခံချုပ်က လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး ဥပဒေအဖြစ် မပြောင်းလဲမီအထိ Bill ဟု ခေါ်သည်။
၁။ သြစတြေးလျဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခြင်း
သြစတြေးလျဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ဓနသဟာယပါလီမန်ကို ဖန်တီးပြီး သြစတြေးလျကို အုပ်ချုပ်ရန် မူဘောင်ကို ချမှတ်ပေးသည့် အမြင့်ဆုံးတရားဝင်စာရွက်စာတမ်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် အသက်ဝင်ခဲ့သည်။
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို မည်သို့ပြင်ဆင်သနည်း: နှစ်ထပ်အများစု
သြစတြေးလျဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပါလီမန်၏ အက်ဥပဒေတစ်ခုတည်းဖြင့် ပြင်ဆင်၍မရပါ။ ၎င်းကို Referendum ဟုခေါ်သော အမျိုးသားမဲပေးပွဲမှတစ်ဆင့်သာ ပြင်ဆင်နိုင်သည်။ အောင်မြင်ရန်အတွက် Referendum သည် နှစ်ထပ်အများစု (double majority) ကို ရရှိရမည်-
- နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ မဲဆန္ဒရှင်များ၏ အများစု (သြစတြေးလျတစ်ဝန်း ၅၀% ကျော်)။
- ပြည်နယ် ၆ ခုအနက် အနည်းဆုံး ၄ ခုတွင် မဲဆန္ဒရှင်များ၏ အများစု။
၂။ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအကြီးအကဲ
သြစတြေးလျသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်စနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အစိုးရအကြီးအကဲကို ရောထွေးမသွားစေရန် အရေးကြီးသည်-
နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ
ဘုရင် Charles III သည် သြစတြေးလျ၏ ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ဘုရင်သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင် နေထိုင်သောကြောင့် သြစတြေးလျတွင် ဖက်ဒရယ်အဆင့်၌ ဘုရင်ခံချုပ်ကလည်းကောင်း၊ ပြည်နယ် ၆ ခုတွင် ဘုရင်ခံများကလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်။ ဘုရင်ခံချုပ်သည် နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် ကင်းရှင်းစွာ ဆောင်ရွက်သည်။
အစိုးရအကြီးအကဲ
ဝန်ကြီးချုပ်သည် သြစတြေးလျအစိုးရ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဖက်ဒရယ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အောက်လွှတ်တော်၌ အများစုနေရာ ရရှိသော နိုင်ငံရေးပါတီ (သို့မဟုတ် မဟာမိတ်အဖွဲ့) ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။
၃။ အာဏာခွဲဝေကျင့်သုံးမှု
မည်သည့်အဖွဲ့ သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ အကြွင်းမဲ့အာဏာ မရရှိစေရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေက အုပ်ချုပ်ရေးကို အပိုင်း ၃ ပိုင်း ခွဲခြားထားသည်-
ဥပဒေပြုရေး (ပါလီမန်)
ဥပဒေများကို ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပြင်ဆင်ရန် အာဏာရှိသည်။ ဘုရင် (ဘုရင်ခံချုပ်မှ ကိုယ်စားပြု)၊ အထက်လွှတ်တော်နှင့် အောက်လွှတ်တော်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
အုပ်ချုပ်ရေး (အစိုးရ)
ဥပဒေများကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးရန်နှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို စီမံခန့်ခွဲရန် အာဏာရှိသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ကက်ဘိနက်ဝန်ကြီးများနှင့် ဌာနများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
တရားစီရင်ရေး (တရားရုံးများ)
ဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် ကျင့်သုံးရန် တရားဝင်အာဏာရှိသည်။ သြစတြေးလျတရားရုံးချုပ် ဦးဆောင်သော တရားရုံးများတစ်လျှောက် လွတ်လပ်သော တရားသူကြီးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
၄။ အစိုးရအဆင့် ၃ ဆင့်
သြစတြေးလျတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အစိုးရအဆင့် ၃ ဆင့်ရှိသည်။ အဆင့်တစ်ခုစီတွင် အသိုင်းအဝိုင်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးရန်အတွက် သီးခြားတာဝန်များ ရှိသည်-
| အစိုးရအဆင့် | ခေါင်းဆောင် / အဖွဲ့ | အဓိကတာဝန်များ |
|---|---|---|
| ၁။ ဖက်ဒရယ် (ဓနသဟာယ) | ဝန်ကြီးချုပ် / ဖက်ဒရယ်ပါလီမန် | ကာကွယ်ရေး၊ နိုင်ငံခြားရေး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ အခွန်ကောက်ခံခြင်း၊ လူမှုဖူလုံရေး (Centrelink)၊ ငွေကြေး၊ စာတိုက်ဝန်ဆောင်မှုများ။ |
| ၂။ ပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေ | ဝန်ကြီးချုပ် (ပြည်နယ်) / ဝန်ကြီးချုပ် (နယ်မြေ) | ပြည်သူ့ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေး၊ ပြည်နယ်ကျောင်းများ၊ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ ပြည်သူ့သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ရထားလမ်းများ၊ အဓိကလမ်းမကြီးများ၊ သစ်တော၊ လျှပ်စစ်မီး။ |
| ၃။ ဒေသန္တရ (ကောင်စီများ / ရှိုင်းများ) | မြို့တော်ဝန် သို့မဟုတ် ရှိုင်းဥက္ကဋ္ဌ / ကောင်စီဝင်များ | အမှိုက်သိမ်းခြင်း၊ ဒေသတွင်းလမ်းများနှင့် လမ်းလျှောက်လမ်းများ၊ ပန်းခြံများနှင့် ကစားကွင်းများ၊ ဒေသတွင်းစာကြည့်တိုက်များ၊ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် မှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ မြို့ပြစီမံကိန်း။ |
၅။ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်နှင့် ဥပဒေပြုပုံ
Canberra ရှိ ဖက်ဒရယ်ပါလီမန်သည် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် (bicameral) ဖြစ်သည်-
အောက်လွှတ်တော် (အစိမ်းရောင်)
၎င်းကို "အောက်လွှတ်တော်" သို့မဟုတ် "ပြည်သူ့လွှတ်တော်" ဟုလည်း ခေါ်သည်။ လွှတ်တော်အမတ်များသည် လူဦးရေအလိုက် ခွဲခြားထားသော မဲဆန္ဒနယ်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ဤလွှတ်တော်တွင် အများစုရရှိသော ပါတီက အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းသည်။
အထက်လွှတ်တော် (အနီရောင်)
၎င်းကို "အထက်လွှတ်တော်" သို့မဟုတ် "ပြည်နယ်များ၏ လွှတ်တော်" ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ပြည်နယ် ၆ ခုစီသည် လူဦးရေမခွဲခြားဘဲ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ၁၂ ဦးစီကို ရွေးချယ်ပြီး နယ်မြေတစ်ခုစီသည် အမတ် ၂ ဦးစီကို ရွေးချယ်သည်။ (စုစုပေါင်း အမတ် ၇၆ ဦး)။ ပြန်လည်သုံးသပ်သည့် လွှတ်တော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။
ဥပဒေသစ်ပြုလုပ်ရာတွင် အဆင့်ဆင့်
၆။ မဲပေးခြင်းဆိုင်ရာ မဖြစ်မနေတာဝန်နှင့် တရားစီရင်ရေးစနစ်
လျှို့ဝှက်မဲပေးစနစ်နှင့် မဲပေးခြင်းဆိုင်ရာ မဖြစ်မနေတာဝန်
အသက် ၁၈ နှစ်နှင့်အထက် သြစတြေးလျနိုင်ငံသားတိုင်း မဲပေးခြင်းသည် မဖြစ်မနေတာဝန်ဖြစ်သည်။ မဲပေးခြင်းကို လျှို့ဝှက်မဲပေးစနစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်သည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ သင့်မဲသည် လုံးဝလျှို့ဝှက်ပြီး သင်မည်သူ့ကို မဲပေးသည်ကို မည်သူမျှ အတင်းအကျပ် မေးမြန်းခွင့်မရှိပါ။
လွတ်လပ်သော တရားရုံးများနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့
တရားသူကြီးများနှင့် တရားသူကြီးချုပ်များသည် ပါလီမန်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် လုံးဝလွတ်လပ်သည်။ သြစတြေးလျတရားရုံးချုပ်သည် အမြင့်ဆုံးအယူခံတရားရုံးဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့သည် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းသော်လည်း အပြစ်ရှိ/မရှိကို မဆုံးဖြတ်သလို ပြစ်ဒဏ်ကိုလည်း မသတ်မှတ်ပါ။