अष्ट्रेलियामा सरकार र कानुन
अष्ट्रेलियाको शासन प्रणाली, संविधानको भूमिका, सरकारका तीन तहहरू, शक्तिको पृथकीकरण, र कानुनी प्रणाली कसरी सञ्चालन हुन्छ भन्ने बुझ्दै।
भाग ३ का लागि मुख्य परीक्षा तथ्यहरू
- अष्ट्रेलियाली संविधान त्यो कानुनी कागजात हो जसले सरकारको खाका तयार गर्छ।
- संविधानलाई केवल जनमत संग्रह (Referendum) मार्फत मात्र परिवर्तन गर्न सकिन्छ जसमा दोहोरो बहुमत आवश्यक हुन्छ।
- अष्ट्रेलियाका राष्ट्राध्यक्ष राजा चाल्र्स तृतीय हुन्, जसको प्रतिनिधित्व गभर्नर-जेनेरलले गर्छन्।
- सरकार प्रमुख प्रधानमन्त्री हुन्।
- सरकारका ३ तहहरू संघीय, राज्य/क्षेत्र, र स्थानीय (काउन्सिल) हुन्।
- प्रस्तावित कानुनलाई गभर्नर-जेनेरलद्वारा हस्ताक्षर (राजकीय स्वीकृति) नगरुन्जेल बिल भनिन्छ।
१. अष्ट्रेलियाली संविधान र संविधान परिवर्तन
अष्ट्रेलियाली संविधान सर्वोच्च कानुनी कागजात हो जसले कमनवेल्थ संसदको सिर्जना गर्यो र अष्ट्रेलियामा शासन गर्ने खाका स्थापना गर्यो। यो १ जनवरी १९०१ मा लागू भयो।
संविधान कसरी परिवर्तन गरिन्छ: दोहोरो बहुमत
अष्ट्रेलियाली संविधानलाई केवल संसदको ऐनद्वारा मात्र परिवर्तन गर्न सकिँदैन। यो केवल जनमत संग्रह (Referendum) भनिने राष्ट्रिय मतदान मार्फत मात्र परिवर्तन गर्न सकिन्छ। सफल हुनको लागि, जनमत संग्रहले दोहोरो बहुमत प्राप्त गर्नुपर्छ:
- राष्ट्रिय रूपमा सबै मतदाताहरूको बहुमत (अष्ट्रेलियाभरि ५०% भन्दा बढी)।
- ६ वटा राज्यहरूमध्ये कम्तीमा ४ वटामा मतदाताहरूको बहुमत।
२. राष्ट्राध्यक्ष बनाम सरकार प्रमुख
अष्ट्रेलिया एक संवैधानिक राजतन्त्र हो। राष्ट्राध्यक्ष र सरकार प्रमुखलाई भ्रमित नगर्नु महत्त्वपूर्ण छ:
राष्ट्राध्यक्ष
राजा चाल्र्स तृतीय अष्ट्रेलियाका राजमुकुट हुन्। राजा युनाइटेड किंगडममा बस्ने हुनाले, उनलाई अष्ट्रेलियामा संघीय स्तरमा गभर्नर-जेनेरलद्वारा, र ६ वटा राज्यहरूमध्ये प्रत्येकमा गभर्नरहरूद्वारा प्रतिनिधित्व गरिन्छ। गभर्नर-जेनेरलले राजनीतिक दलहरूबाट स्वतन्त्र रूपमा काम गर्छन्।
सरकार प्रमुख
प्रधानमन्त्री अष्ट्रेलियाली सरकारका नेता हुन्। प्रधानमन्त्री संघीय निर्वाचनमा प्रतिनिधि सभामा बहुमत सिट जित्ने राजनीतिक दल (वा गठबन्धन) का नेता हुन्।
३. शक्तिको पृथकीकरण
कुनै पनि एक समूह वा व्यक्तिलाई सम्पूर्ण शक्ति राख्नबाट रोक्नको लागि, संविधानले शासनलाई तीन छुट्टाछुट्टै शाखाहरूमा विभाजन गरेको छ:
व्यवस्थापिका (संसद)
कानून बनाउने र संशोधन गर्ने अधिकार छ। राजा (गभर्नर-जेनेरलद्वारा प्रतिनिधित्व गरिएको), सिनेट, र प्रतिनिधि सभा मिलेर बनेको हुन्छ।
कार्यपालिका (सरकार)
कानूनहरूलाई व्यवहारमा उतार्ने र सार्वजनिक नीति सञ्चालन गर्ने अधिकार छ। प्रधानमन्त्री, क्याबिनेट मन्त्रीहरू, र विभागहरू मिलेर बनेको हुन्छ।
न्यायपालिका (अदालतहरू)
कानूनको व्याख्या र कार्यान्वयन गर्ने कानुनी अधिकार छ। अष्ट्रेलियाको उच्च अदालतको नेतृत्वमा विभिन्न अदालतहरूमा स्वतन्त्र न्यायाधीशहरू सम्मिलित हुन्छन्।
४. सरकारका तीन तहहरू
अष्ट्रेलियामा निर्वाचित सरकारका तीन तहहरू छन्। प्रत्येक तहको समुदायको सेवा गर्न छुट्टै उत्तरदायित्वहरू छन्:
| सरकारको तह | नेता / निकाय | मुख्य उत्तरदायित्वहरू |
|---|---|---|
| १. संघीय (कमनवेल्थ) | प्रधानमन्त्री / संघीय संसद | रक्षा, परराष्ट्र मामिला, अध्यागमन, व्यापार, कर प्रणाली, सामाजिक सुरक्षा (Centrelink), मुद्रा, हुलाक सेवाहरू। |
| २. राज्य तथा क्षेत्र | प्रिमियर (राज्यहरू) / मुख्यमन्त्री (क्षेत्रहरू) | सार्वजनिक अस्पताल र स्वास्थ्य, राज्य विद्यालयहरू, प्रहरी, सार्वजनिक यातायात, रेलमार्ग, प्रमुख राजमार्गहरू, जङ्गल व्यवस्थापन, बिजुली। |
| ३. स्थानीय (काउन्सिलहरू / शियरहरू) | मेयर वा शियर अध्यक्ष / काउन्सिलरहरू | फोहोर संकलन, स्थानीय सडक र पैदल मार्गहरू, पार्क र खेल मैदानहरू, स्थानीय पुस्तकालयहरू, घरपालुवा जनावर दर्ता, सहर योजना। |
५. संघीय संसद र कानुन कसरी बनाइन्छ
क्यानबेरास्थित संघीय संसद द्विसदनात्मक (दुई कक्ष) छ:
प्रतिनिधि सभा (हरियो)
यसलाई "तल्लो सदन" वा "जनताको सदन" पनि भनिन्छ। संसद सदस्यहरू (MPs) ले जनसंख्याको आधारमा विभाजित गरिएका निर्वाचन क्षेत्रहरूको प्रतिनिधित्व गर्छन्। यस सदनमा बहुमत भएको दलले सरकार बनाउँछ।
सिनेट (रातो)
यसलाई "माथिल्लो सदन" वा "राज्यहरूको सदन" पनि भनिन्छ। ६ वटा राज्यहरूमध्ये प्रत्येकले जनसंख्याको पर्वाह नगरी १२ जना सेनेटरहरू छान्छन्, र प्रत्येक क्षेत्रले २ जना सेनेटरहरू छान्छन् (जम्मा ७६ सेनेटरहरू)। यसले समीक्षा सदनको रूपमा काम गर्छ।
नयाँ कानुन बनाउने चरणहरू
६. अनिवार्य मतदान र अदालत प्रणाली
गुप्त मतदान र अनिवार्य मतदान
१८ वर्ष र सोभन्दा माथिका सबै अष्ट्रेलियाली नागरिकहरूका लागि मतदान अनिवार्य छ। मतदान गुप्त मतदान (secret ballot) मार्फत हुन्छ, जसको मतलब तपाईंको भोट पूर्ण रूपमा निजी हुन्छ र कसैले पनि तपाईंले कसलाई भोट दिनुभयो भनेर खुलाउन बाध्य पार्न सक्दैन।
स्वतन्त्र अदालतहरू र प्रहरी
न्यायाधीशहरू र मजिस्ट्रेटहरू संसद र राजनीतिज्ञहरूबाट पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र हुन्छन्। अष्ट्रेलियाको उच्च अदालत अन्तिम अपील अदालत हो र यसले संविधानको व्याख्या गर्छ। प्रहरीले कानुन लागू गर्छ तर अपराधको दोषी ठहर गर्दैन वा सजाय निर्धारण गर्दैन।